Dosypujesz coś do kawy albo ciasta i na opakowaniu widzisz „erytrytol” zamiast cukru? To słodzik z grupy polioli, zwykle używany jako zamiennik cukru, ale jego wpływ na jelita zależy od ilości, którą zjesz naraz i w ciągu dnia.

Erytrytol słodzi bez cukru, ale duża porcja może przeczyszczać
- E 968 to erytrytol, czyli alkohol cukrowy (poliol) stosowany jako substancja słodząca.
- Nie zastępuje cukru jeden do jednego w każdym przepisie, bo słodycz i zachowanie wypieku mogą się różnić.
- EFSA ustaliła ADI na poziomie 0,5 g na kilogram masy ciała dziennie, kierując się przede wszystkim ryzykiem biegunki.
- Wysoki poziom erytrytolu we krwi powiązano w badaniu z ryzykiem sercowo-naczyniowym, ale taki związek nie dowodzi, że słodzik wywołuje chorobę.
Erytrytol to poliol oznaczany symbolem E 968
Biała, sypka substancja przypomina cukier, ale chemicznie należy do innej grupy. Erytrytol jest poliolem, nazywanym też alkoholem cukrowym, a w żywności pełni funkcję słodzika. Określenie „alkohol” nie oznacza tu alkoholu z napojów.
W Unii Europejskiej ma oznaczenie E 968. Zgodnie z oceną Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) wytwarza się go przez fermentację źródeł węglowodanów z użyciem określonych drożdży, a następnie oczyszcza i suszy. Niewielkie ilości tej substancji występują też naturalnie w niektórych produktach, ale erytrytol ze sklepowego opakowania jest składnikiem wyprodukowanym do zastosowania w żywności.
W cieście słodzi, ale nie daje drożdżom pożywki
Do kawy, jogurtu czy owsianki erytrytol można dodać podobnie jak cukier. W wypiekach pojawia się już różnica: drożdże piekarskie nie wykorzystują go tak jak cukru, więc ciasto drożdżowe nie wyrośnie dzięki niemu. Jeśli przepis opiera się na karmelizacji albo na objętości cukru, sama podmiana składnika może też zmienić konsystencję i smak.
Przy prostym dosładzaniu napoju łatwo ocenić, czy smak odpowiada. Przy cieście lepiej zacząć od przepisu opracowanego z użyciem erytrytolu, zamiast zakładać, że każda ilość cukru da się zastąpić identyczną ilością słodzika. To zamiennik słodzenia, nie zawsze zamiennik wszystkich funkcji cukru w recepturze.
Jeśli kupujesz gotowy produkt, sprawdź skład, a nie sam napis „bez cukru”. Erytrytol może występować w mieszankach z innymi substancjami słodzącymi, więc reakcja na produkt nie musi wynikać wyłącznie z niego.
Przy większej porcji najczęściej odzywają się jelita
Najbardziej praktyczne zastrzeżenie dotyczy przewodu pokarmowego: większa ilość erytrytolu może wywołać biegunkę. EFSA ustaliła dopuszczalne dzienne pobranie (ADI) na poziomie 0,5 g na kilogram masy ciała dziennie. ADI oznacza wartość używaną w ocenie bezpieczeństwa długotrwałego spożycia, a nie cel, do którego trzeba dobijać.
Dla osoby ważącej 60 kg ta wartość wynosi 30 g na dobę. To przeliczenie pokazuje, dlaczego liczy się suma ze wszystkich produktów: słodzik dodany do napoju i porcja gotowego deseru mogą się złożyć w większą ilość, niż sugeruje pojedyncza etykieta. Próg ADI nie gwarantuje, że każda osoba uniknie dolegliwości poniżej tej wartości.
| Sytuacja | Możliwa przyczyna lub skutek | Co zrobić |
|---|---|---|
| Po słodzonym deserze pojawia się biegunka | Porcja poliolu mogła być zbyt duża dla przewodu pokarmowego | Ogranicz kolejną porcję i sprawdź, czy erytrytol występuje także w innych zjedzonych produktach |
| Objawy występują po produkcie będącym mieszanką słodzików | Reakcja może wiązać się z innym składnikiem albo łączną ilością polioli | Przeczytaj pełny skład i porównaj go z prostszym produktem |
| Dolegliwości są nasilone albo nie ustępują mimo odstawienia produktu | Przyczyna może być inna niż erytrytol | Skonsultuj objawy z lekarzem |
Przydatna jest też informacja z etykiety. Unijne przepisy przewidują ostrzeżenie o możliwym działaniu przeczyszczającym dla produktów zawierających ponad 10% dodanych polioli; EFSA uznała, że ostrzeżenie dotyczące nadmiernego spożycia erytrytolu pozostaje zasadne. Brak takiego napisu nie oznacza, że dowolna porcja będzie dobrze tolerowana.
Badanie o sercu nie dowodzi, że erytrytol wywołuje zawał
Wokół erytrytolu pojawiły się alarmujące nagłówki, bo badanie opublikowane w „Nature Medicine” wiązało wyższe stężenie erytrytolu we krwi z większym ryzykiem poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych. Autorzy opisali wyniki obserwacji oraz niewielkiego badania interwencyjnego, ale nie wykazali, że jedzenie erytrytolu powoduje zawał lub udar.
Istotny szczegół łatwo przeoczyć: pomiar dotyczył stężenia we krwi, które może zależeć zarówno od spożycia, jak i od procesów zachodzących w organizmie. EFSA w swojej ocenie zaznaczyła, że dostępne dane nie potwierdzają związku przyczynowo-skutkowego między spożywaniem żywności z erytrytolem a chorobami sercowo-naczyniowymi, choć wskazała, że temat wymaga dalszych badań. Powiązanie w badaniu to sygnał do dalszych analiz, nie gotowy dowód szkodliwości.
W ocenie EFSA wynik badania obserwacyjnego trzeba czytać razem z jego ograniczeniami: nie rozstrzyga ono, skąd wzięło się podwyższone stężenie u badanych osób ani czy to ono odpowiadało za późniejsze zdarzenia. Badanie w „Nature Medicine” opisuje zależność, którą należy interpretować ostrożnie. Uważam, że rozsądniejsza od paniki jest umiarkowana ilość i traktowanie erytrytolu jako dodatku, a nie podstawy codziennego jadłospisu.
Wybór zależy od tego, co chcesz zastąpić
Jeśli chodzi o dosłodzenie kawy albo owsianki, erytrytol może być wygodną alternatywą dla cukru. Jeśli celem jest zmiana całego sposobu odżywiania, sama zamiana słodzika nie przekształci deseru w produkt o dowolnie korzystnym składzie. Wypiek nadal może zawierać dużo tłuszczu lub mąki, nawet gdy nie ma w nim cukru.
Przy zakupie zerknij na listę składników i porcję, którą rzeczywiście zjesz. Zwróć uwagę, czy produkt zawiera czysty erytrytol, czy mieszankę, oraz czy w ciągu dnia nie pojawia się w kilku przekąskach. Informacyjny charakter ma również materiał Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej o słodzikach, który przypomina o miejscu zamienników cukru w diecie.
Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani dietetyka. Jeśli masz chorobę przewlekłą, nawracające dolegliwości jelitowe lub wątpliwości dotyczące diety, przed regularnym stosowaniem słodzika omów wybór ze specjalistą.
Najrozsądniej traktować erytrytol jako dodatek
Erytrytol to słodzik z grupy polioli, który może zastąpić cukier w napoju lub części przepisów, ale w większych ilościach bywa przeczyszczający. Najprostsza zasada brzmi: sprawdź skład, kontroluj łączną porcję i nie odczytuj wyniku pojedynczego badania jako dowodu przyczynowości. Dzięki temu słodki dodatek nie przesłoni całego obrazu diety.